Navigatie en titel overslaan

Thema's

Suriname

Oorlogsindustrie Bauxiet

Suriname werd vooral vanwege zijn economische betekenis bij de Tweede Wereldoorlog betrokken. Tijdens de oorlog werden de geallieerde vliegtuigen gebouwd met aluminium uit overwegend Surinaams bauxiet. De vraag naar deze grondstof was in het westen enorm toegenomen, omdat na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de Europese bauxietmijnen (in Frankrijk, Italië, Hongarije en Joegoslavië) in handen waren gevallen van nazi-Duitsland en zijn bondgenoten. Om aan de toegenomen vraag te kunnen voldoen werden de bestaande fabrieken bij Moengo uitgebreid. Hier was al sinds de jaren twintig de Surinaamse Bauxiet Maatschappij actief, een dochteronderneming van het Amerikaanse bedrijf Alcoa. De Nederlandse Billiton Maatschappij begon aan de exploitatie van bauxiet in een tweede ontginningsgebied, Paranam, aan de Surinamerivier.

In economisch opzicht maakte Suriname door de toegenomen vraag naar aluminium tijdens de Tweede Wereldoorlog een tijd van grote voorspoed mee. De fabrieken produceerden dag en nacht en in 1941 was Suriname de grootste bauxietproducent ter wereld geworden. Twee jaar later was het aantal werknemers in de bauxietindustrie verviervoudigd tot tweeduizend man. Bauxiet werd met een aandeel van 93,4% in 1943 verreweg het belangrijkste exportproduct van Suriname en dekte zestig procent van de Amerikaanse behoefte. Omdat er te weinig lokale arbeidskrachten waren - veel jonge mannen moesten in de Schutterij hun dienstplicht vervullen - deden de bauxietmaatschappijen er alles aan om werknemers in dienst te krijgen en te houden. Zij boden hoge lonen en extra personeelsvoorzieningen.

De werkgelegenheid groeide niet alleen door de bauxietindustrie. Om de Verenigde Staten te verzekeren van een stabiele bauxietimport kwamen duizenden Amerikaanse militairen de Surinaamse mijnen beschermen. Hun dagelijkse uitgaven stimuleerden het midden- en kleinbedrijf, dat zijn omzetten sterk zag stijgen. Ook de bouw van defensiewerken was voordelig voor de Surinaamse economie. In 1943 waren ongeveer vierduizend mensen werkzaam in deze sector. Tevens werd de infrastructuur verbeterd. Samen met de vliegtuigmaatschappij Pan American Airways bouwden Amerikaanse troepen het vliegveld Zanderij uit tot de grootste militaire luchthaven van heel Latijns-Amerika. Suriname kreeg bovendien een eigen luchtvaartmaatschappij als dochteronderneming van PanAm.

Toch was de economische opleving in Suriname niet onbegrensd. Velen trokken tijdens de oorlogsjaren naar de steden om voor de goedbetalende Amerikanen te werken, waardoor de landbouwsector in verval raakte en een tekort aan suiker, brood en rijst dreigde. Schaarste en dus prijsverhogingen werden ook veroorzaakt door de im- en exportbelemmeringen als gevolg van de oorlogsomstandigheden. En zelfs de motor van de Surinaamse economie ging haperen, nadat vanwege de duikbotenoorlog in het Caribisch gebied bauxietbedrijf Alcoa met de winning van bauxiet in Noord-Amerika begon, waardoor de productie van Surinaams bauxiet na het topjaar 1943 terugviel. Veel bauxietarbeiders vertrokken naar Aruba en Curaçao om te gaan werken in de olieindustrie.

Wat kunt u onder dit thema vinden?
Alles wat met de bauxiet-industrie te maken heeft, is onder dit thema geplaatst. Dit kunnen zowel bedrijfsarchieven zijn, als archieven met betrekking tot de militaire toepassing van de grondstof.

Literatuurverwijzingen

L. van der Horst, Wereldoorlog in de West: Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba, 1940-1945 (Hilversum 2004).

G.L. Isena, Curacao, Aruba, Bonaire en Suriname in de Tweede Wereldoorlog (s.l. 2008).