Navigatie en titel overslaan

Thema's

Nederland

Nederlands Bestuur tijdens WO2

Bestuur in Londen

Hoewel Wilhelmina liever in Nederland was gebleven, vertrok zij samen met andere leden van de Koninklijke familie en leden van de regering op 13 mei 1940 naar Londen. De Engelse hoofdstad werd nu verklaard tot zetel van de Nederlandse regering, die zo een symbool kon blijven voor de onafhankelijkheid van Nederland. Uiteindelijk zouden er in de oorlogsperiode vier regeringen in Londen de Nederlandse belangen behartigen. In augustus 1940 viel reeds het tweede kabinet-De Geer, nadat de koningin het vertrouwen in de premier had opgezegd. Ze ergerde zich aan het feit dat hij vredesbesprekingen met Hitler wenste en vond hem defaitistisch. Op 3 september 1940 werd het eerste kabinet-Gerbrandy geïnstalleerd, maar ook deze regering viel een klein jaar later na een conflict tussen minister Dijxhoorn en de koningin. Hierna trad het tweede kabinet-Gerbrandy aan, in februari 1945 gevolgd door het derde kabinet-Gebrandy.

De regering hield zich in Londen vooral bezig met twee zaken. Allereerst de strijd tegen Duitsland. Door middel van radioredes voor Radio Oranje probeerde Wilhelmina Nederlanders een hart onder de riem te steken. Daarnaast probeerde de regering actief in contact te treden met leden van het verzet, voornamelijk om informatie over Nederland te vergaren. In juli 1940 werd daartoe de Centrale Inlichtingendienst opgericht, die zich onder andere bezighield met het droppen van geheim agenten in bezet gebied. De andere pijler van de Nederlandse regering in Londen was het nadenken over de inrichting van het naoorlogse bestuur. Met name bij Wilhelmina stond vernieuwing hoog op de agenda. Er werden plannen gemaakt voor de berechting van ‘foute Nederlanders’ en voor het herstel van de economie.

In augustus 1944 werd een College van Vertrouwensmannen opgericht dat namens de Nederlandse regering de leiding in handen kon nemen in Nederland in het geval van een gezagsvacuüm. Toen delen van Nederland bevrijd waren, vertrokken enkele ministers vast naar dit deel van Nederland. Ook Wilhelmina deed tweemaal een poging zich in het bevrijde zuiden te vestigen, maar ze werd door de regering in Londen tegengehouden. Op 2 mei 1945 vond uiteindelijk de definitieve terugtocht van Wilhelmina naar Nederland plaats.

Wat kunt u onder dit thema vinden?
Alles wat te maken heeft met de regering in ballingschap. Denkt u daarbij aan archieven van ministeries in Londen, maar ook aan archief met betrekking tot Radio Oranje of de Centrale Inlichtingen Dienst.

Literatuurverwijzingen

H. van Osch, Jonkheer D.J. de Geer. De teloorgang van een minister-president (Amsterdam 2007). 

O. Sinke, Verzet vanuit de verte. De behoedzame koers van Radio Oranje (Groningen 2009).

H.A. van der Zee, In ballingschap. De Nederlandse kolonie in Engeland 1940-1945 (Amsterdam 2005).